Hỏi đáp về bệnh sốt xuất huyết Dengue (phần 2)
Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là một bệnh truyền
nhiễm cấp tính do vi-rút Dengue gây ra và lây truyền qua muỗi vằn. Sau
đây là tổng hợp những thông tin quan trọng và giải đáp các thắc mắc
thường gặp để giúp bạn hiểu rõ hơn về căn bệnh này.
1. Tôi nên làm gì nếu nghi ngờ mình bị sốt xuất huyết Dengue?
Nếu bạn nghi ngờ mình bị SXHD, hãy đến gặp bác sĩ ngay lập tức. Để chẩn đoán bệnh, bác sĩ sẽ thực hiện:
- Đánh giá các dấu hiệu và triệu chứng của bạn.
- Xét nghiệm máu để tìm bằng chứng về vi-rút Dengue.
- Xem xét tiền sử bệnh và lịch sử đi lại của bạn.
Những người đã từng đi đến nơi có dịch SXHD trong vòng hai tuần qua cần thông báo cho bác sĩ biết điều này.
2. Sốt xuất huyết Dengue lây truyền như thế nào?
SXHD lây truyền qua vết chích của muỗi vằn. Muỗi nhiễm bệnh khi chúng
hút máu của người đã nhiễm vi-rút Dengue. Sau khoảng một tuần, muỗi có
thể truyền vi-rút khi chích một người khỏe mạnh. Muỗi có thể bay xa tới
400 mét để tìm kiếm các vật chứa nước đọng làm nơi đẻ trứng, nhưng chúng
thường sống gần nơi ở của con người.
Muỗi vằn là loài muỗi hoạt động vào ban ngày, thời gian đốt đỉnh điểm
là vào sáng sớm và buổi tối trước khi trời tối hẳn. Do đó, một người có
thể bị muỗi chích tại nhà hoặc nơi làm việc.
SXHD không thể lây trực tiếp từ người sang người. Tuy nhiên, một
người đã nhiễm vi-rút và đang mắc SXHD có thể lây nhiễm bệnh cho người
khác thông qua vết chích từ muỗi vằn. Con người có thể mang mầm bệnh từ
quốc gia này sang quốc gia khác hoặc từ vùng này sang vùng khác trong
giai đoạn vi-rút lưu hành và sinh sôi trong máu.
Muỗi vằn đã tiến hóa để trở thành loài muỗi chích gián đoạn và thích
chích nhiều người trong một lần hút máu. Cơ chế này đã khiến muỗi vằn
trở thành một loài muỗi truyền bệnh dịch cực kỳ hiệu quả.
3. Muỗi sinh sản ở đâu?
Muỗi vằn phát triển mạnh ở những khu vực gần khu dân cư (các khu vực
đô thị). Muỗi vằn đẻ trứng trong các vật chứa nước bên trong nhà và xung
quanh khu dân cư (bao gồm chai lọ không sử dụng, thùng chứa, rác thải
bỏ đi, lốp xe cũ, ... có chứa nước).
Trứng nở khi tiếp xúc với nước. Trứng có thể chịu đựng được điều kiện
khô hạn khắc nghiệt và tồn tại trong nhiều tháng. Muỗi cái có thể đẻ
hàng chục trứng tới 5 lần trong suốt vòng đời của chúng.
Muỗi trưởng thành thường đậu trong nhà ở những khu vực tối (tủ quần
áo, gầm giường, sau rèm cửa). Tại đây, chúng được bảo vệ khỏi gió, mưa
và hầu hết các loài thiên địch, điều này làm tăng tuổi thọ và khả năng
chúng sống đủ lâu để nhiễm vi-rút từ một người và truyền sang người
khác.
4. Tôi có thể làm gì để giảm nguy cơ mắc bệnh sốt xuất huyết Dengue?
Biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất đối với những khu vực có muỗi vằn
là loại bỏ nơi muỗi đẻ trứng, hay còn gọi là giảm nguồn lây. Giảm số
lượng trứng, ấu trùng và nhộng sẽ làm giảm số lượng muỗi trưởng thành và
ngăn chặn sự lây truyền của bệnh.
Các vật dụng hứng nước mưa hoặc dùng để chứa nước nên được che đậy
cẩn thận hoặc loại bỏ đúng cách. Các vật chứa cần thiết còn lại nên được
đổ hết nước, cọ rửa sạch sẽ (để loại bỏ trứng) ít nhất mỗi tuần một
lần. Điều này sẽ ngăn chặn muỗi trưởng thành nở ra từ giai đoạn trứng/ấu
trùng/nhộng. Sự tham gia của cộng đồng là chìa khóa để phòng chống sốt
xuất huyết. Khi mỗi hộ gia đình cùng nhau giảm mật độ muỗi, tỷ lệ lây
truyền bệnh sẽ giảm hoặc thậm chí ngừng lại.
Bên cạnh đó, để bảo vệ bản thân khỏi muỗi chích hiệu quả nhất, bạn
nên giảm thiểu vùng da hở mà muỗi có thể chích. Quần áo dài tay và thuốc
chống muỗi là những lựa chọn khả thi nhất.
Ngoài ra, lưới chống muỗi ở cửa sổ và cửa ra vào cùng với điều hòa
không khí sẽ giảm nguy cơ muỗi tiếp xúc với các thành viên trong gia
đình. Màn chống muỗi (và/hoặc màn tẩm hóa chất) cũng sẽ cung cấp thêm
lớp bảo vệ cho những người ngủ ban ngày hoặc bảo vệ chống lại các loại
muỗi khác có thể đốt vào ban đêm (như muỗi truyền sốt rét). Bình xịt côn
trùng gia dụng, nhang muỗi hoặc các thiết bị xông tinh dầu diệt côn
trùng khác cũng có thể giảm hoạt động của muỗi.
5. Có vắc-xin phòng sốt xuất huyết Dengue không?
Hiện tại đã có vắc-xin được cấp phép để phòng ngừa bệnh SXHD. Lịch
tiêm vắc-xin này gồm 2 liều, cách nhau 3 tháng, được chỉ định cho các
nhóm tuổi cụ thể và trong những trường hợp đặc biệt theo khuyến nghị của
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
WHO khuyến nghị sử dụng vắc-xin phòng SXHD cho trẻ em từ 6–16 tuổi ở
những nơi có cường độ lây truyền SXHD cao. WHO hiện không khuyến nghị sử
dụng vắc-xin này một cách có hệ thống cho trẻ em dưới 6 tuổi vì hiệu
quả của vắc-xin ở nhóm tuổi này thấp hơn.
Vắc-xin phòng SXHD không nên được tiêm cho:
- Phụ nữ đang mang thai hoặc có kế hoạch mang thai trong vòng ít nhất 1 tháng sau khi tiêm vắc-xin.
- Phụ nữ đang cho con bú.
- Người bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải, bao gồm những
người đang điều trị ức chế miễn dịch như hóa trị hoặc dùng liều cao
corticosteroid toàn thân trong vòng 4 tuần trước khi tiêm vắc-xin.
- Người nhiễm HIV có triệu chứng hoặc nhiễm HIV không triệu chứng nhưng có bằng chứng suy giảm chức năng miễn dịch.
Tiêm vắc-xin phòng SXHD nên được xem là một phần của chiến lược tổng
hợp để kiểm soát dịch bệnh, bao gồm kiểm soát muỗi, quản lý ca bệnh hợp
lý và sự tham gia của cộng đồng. Việc kiểm soát muỗi toàn diện phải luôn
là một thành phần quan trọng trong các chương trình kiểm soát SXHD.
Nguồn: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/dengue-and-severe-dengue
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố (lược dịch)